Stadhouder Willem V

Friese sierlepels met als steelbekroning een portret van stadhouder Willem V zijn zeer zeldzaam en behoren tot de Oranje-memorabilia. Er zijn slechts twee exemplaren bekend. Het eerste exemplaar is onderdeel van de collectie van het Fries Museum[1] en draagt het meesterteken van de Gorredijkster zilversmid Jacobus Halbertsma. Deze lepel heeft aan de voorzijde van de bak een gravure van stadhouder Willem V te paard. Aan de achterzijde van de bak is de volgende tekst gegraveerd:

P.W. Prins.W.D. Vijfde. is in den Vlekke Gordijk. ingehaalt door De borgeri. Den 16 Sept^r17.91

De voorzijde van de steelbekroning toont het omkranste portret naar links van de stadhouder onder een kroon, de achterzijde toont het portret van Wilhelmina van Pruisen.

Het tweede exemplaar behoorde destijds tot de collectie van de heer B.W.G. Wttewaall[2] en draagt het meesterteken van de Sneker zilversmid Jan Rienstra. De lepel heeft als steelbekroning een medaillonportret onder een strik. Dit type medaillonportret komt met een gewijzigde omlijsting ook voor als draagteken[3].

De hier genoemde lepels lijken te zijn ontstaan in het najaar van 1791, toen Erfstadhouder Willem V een rondreis door Friesland maakte. In de Leeuwarder Courant van 10 september 1791 is een verslag opgenomen van het bezoek van de stadhouder op 6 september 1791 aan Sneek[4]. Op 17 september 1791 werd melding gemaakt van het vertrek van de stadhouder uit Leeuwarden op 16 september 1791, met als reisdoel Oranjewoud, via Bergum en Beetsterzwaag. Hoewel dat niet wordt vermeld, ligt het voor de hand dat hij na Beetsterzwaag door Gorredijk gekomen zal zijn[5]

[1] Cat. Fries Zilver blz. 482/483, cat.nr. 907 en Gorredijkster Zilversmeden blz. 20, cat.nr. 9.

[2] Collectie B.W.G. Wttewaall inv.nr. 145, Nederlands Klein Zilver en schepwerk 1650-1882 blz. 299/300, afb. 906. Abcoude 1994 (tweede druk). Veiling Mak Dordrecht 30-11-2007 nr. 751.

[3] Wttewaall, B.W.G., Nederlands Klein Zilver en schepwerk 1650-1882 blz. 319, afb. 968 rechts. Abcoude 1994 (tweede druk) en Veenhoven-van Borssum Buisman, Machteld, Wat een kurkentrekker al niet los kan maken, Zilveren politieke voorkeur in de patriottentijd in De Stavelij in Zilver, blz. 269-276, afb. blz. 269 links onder, Lochem 2000.

[4] Leeuwarder Courant 10 september 1791: SNEEK den 7 september. Gisteren hadden wy hier het genoegen Zyne Doorluchtigste Hoogheid, ‘sLands dierbaare Erf-Stadhouder, binnen onze Wallen te zien verschynen: al vroeg in den morgen, zag men een meenigte cierlyke Vlaggen voor de Huizen waaijen, ’t geen van meest alle de Veerschepen gevolgt wierd; ook laagen alle de alhier zynde plaissier Jagten met Vlaggen, Wimpels en Kanonnen, op eene daartoe gestelde plaats, in order te Paraderen, ’t geen een cierlyke vertooning maakte; eenige tyd, voor de aankomst van Z.D.H., begaaven zig een schaar van wel uitgedoste Jongelingen, en een rey van in ’t wit uitgedoste Jonge Dochteren tot buiten de Poort, alwaar zig tevens eene Commissie uit de Agtbaare Raad deezer Stad posteerde, om Z.D.H. te verwelkommen, welke tot onder de Stads Jurisdictie genaderd zynde, van eene daartoe gemaakte Battery met 21 schooten wierd gesalueerd; voor de Poort gekomen zynde, wierd Z.H., uit naam der Burgeren verzogt uit het Rytuig te treeden, gelyk geschiedde, wordende door gemelde Commissie met een korte dog zeer gepaste Aanspraak verwelkomd, waar na een der gemelde Jongelingen van gelyken Z.D.H., uit allernaam zeer gepast begroete, en door een der Jonge Dochteren mede uit allernaam met een zinryk Vers wierd toegejuicht, al ’t welk door Z.D.H. in gepaste Termen beantwoord wierd; door genoemde reyen voorgegaan zynde, (onder een gedurig Gezang en het speelen derKlokken) trad Z.D.H. ter Stad in, verzeld van een onbeschryflyke menigte Aanschouwers; tot het Stadshuis genadert zynde, wierd Z.H. door de aldaar gebleven Leden der Regering ontvangen, en geleid tot de groote Vroedschaps Zaal, al waar de gansche Vroedschap geschaard stond, wordende Z.H. door de Voorzittende Heer, uit allernaam op een treffende wyze verwelkomd. Hier op verleende Zyne Doorl. Hoogheid Audientie aan het Collegie der Bevelhebberen, een Commissie uit de Eerw. Classis van Sneek, uit de Eerw. Kerkenraad, als ook eene Commissie uit de oude Vlamingers en uit de Doopsgezinde Gemeente; waar na Z.H. onze groote Kerk bezigtigde, wordende Z.H. aldaar door een klein, doch treflyk Muzyk alleraangenaamst verrast. Ongeveer halv drie vertok Z.H. onder het gewoon salut na het naby gelegen Dorp Ysbregtum, ter Maaltyd, by de Hoog Welgeb. Heer Grietman Jr. E.S.G.J. van Burmania Rengers. Nog dienzelfden avond weer gekeerd zynde, en plegtig van de Magistraat afscheit genoomen hebbende, onder betuiging van Hoogstdeszelfs genoegen over derzelver gul onthaal, begaf zig Z.H. in het aldaar gereed leggende Jagt na Leeuwarden. Bron: Stichting Digitaal Archief Leeuwarder Courant.

[5] Leeuwarder Courant 17 september 1791: LEEUWARDEN den 16 September. Zyn Doorl Hoogheid den Heere Prins Erf-Stadhouder enz., enz. enz., is Woensdag Avond in goeden welstand van ‘t Eiland Ameland alhier geretourneerd; gisteren heeft Hoogstdenzelven de Afscheids Complimenten ontvangen, en is heden Morgen om circa 10 Uur, onder geleide van een groote menigte Menschen (welke zyn Hoogheid tot buiten de Poort verzelden,) van hier vertrokken over Bergum na Beetsterzwaag, verders na het Orange Woud, voornemens zynde, Morgen van daar de reis op Groningen aan te neemen ^______ En gelyk men genoegzame verzekeringen heeft, den Doorl. Vorst over ’t gedrag der brave In- en Opgezetenen dezer Provincie, zyn genoegen heeft gelieven te betuigen; zoo heeft Hoogstdenzelven door zyn alzints Minzaam en Liefderyk gedrag, zig der liefde en ware Hoogachting van allen Waardig gemaakt en van den weldenkenden meer en meer na zig getrokken. Bron: Stichting Digitaal Archief Leeuwarder Courant.